Kategorie
Dla nauczycieli

Wskazówki Samobójstwo

Katarzyna Wieczorek

Opracowanie dla nauczycieli na podstawie materiałów: Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Biura Rzecznika Praw Dziecka, Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego, Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Niezbędna wiedza o samobójstwach:

  1. Czynniki Ryzyka oraz czynniki ochronne
  2. Profilaktyka czyli działania zanim dojdzie do samobójstwa
  3. Interwencja czyli sytuacje dużego ryzyka
  4. Postwencja dotyczy objęciem opieką i wsparciem uczniów w szkole w której zostało popełnione samobójstwo lub wystąpiła próba samobójcza

Działania, których nie należy robić:

  1. Wykonywać krótkich, kilkugodzinnych zajęć, warsztatów czy projektów na terenie szkoły skoncentrowanych na tematyce samobójstw.
  2. Nie należy w żaden sposób pokazywać materiałów np. filmów prezentujących zachowania samobójcze. Nierozsądne jest przekazywanie młodym ludziom wiedzy suicydologicznej.
  3. Skupiać się na analizowaniu mechanizmów psychologicznych prowadzących do podjęcia próby samobójczej lub pokazywać samobójstwo jako reakcję na stres.
  4. Używać do edukacji osób po próbach samobójczych (ryzyko identyfikacji).

Jak nauczyciel może reagować w przypadku stwierdzenia ryzyka samobójstwa

Ujawnienie wprost lub niewprost przez ucznia myśli lub tendencji samobójczych, może wywoływać lęk, niepokój czy poczucie bezradności. Nauczyciel może równocześnie odczuwać chęć pomocy i opór – co może prowadzić nieświadomie do unikania dialogu.

Celem prowadzonej rozmowy jest nawiązanie kontaktu z uczniem, uruchomienie nadziei, uzewnętrznienie nagromadzonych w nim/niej trudnych, negatywnych uczuć, zmniejszenie poczucia osamotnienie oraz zapewnienie bezpieczeństwa.

Nie ma jednej recepty na przebieg takiej rozmowy dlatego, że każdy uczeń i nauczyciel jest inny. Każda rozmowa będzie miała inny przebieg. Należy podjąć starania, aby być jak najbardziej naturalnym w takim kontakcie. 

Oto kilka wskazówek i podstawowych zasad reagowania, które mogą być pomocne i na których można się oprzeć w trakcie rozmowy z uczniem ujawniającym tendencje samobójcze.

  1. Bądź spokojny. Nie panikuj. 

Nie musisz reagować od razu, daj sobie chwilę na zastanowienie. Uczeń potrzebuje w takim momencie dorosłego, który da mu oparcie.

  1. Potraktuj informację o zamiarach samobójczych oraz samego ucznia poważnie. 

Nie bagatelizuj uzyskanej informacji.

  1. Nie odsyłaj ucznia do innej osoby albo na inny termin rozmowy.

Uczeń może to odebrać jako potwierdzenie beznadziejności swojej sytuacji, zwiększyć lęk i poczucie osamotnienia. Poproś o zastępstwo i porozmawiaj w danym momencie, aby zapewnić bezpieczeństwo psychiczne i fizyczne dziecku.

  1. Nie zostawiaj ucznia ani na chwilę samego.

Jeśli uczeń jest pobudzony albo sądzisz, że sobie nie poradzisz poślij po pomoc nie opuszczając pokoju. Jeśli w szkole działa zespół ds. kryzysowych poproś kogoś z jego członków. Dziecku możesz wyjaśnić, że to co mówi jest bardzo ważne i odwołać się do procedury postępowania, że rozwiązujecie w szkole trudności zespołowo i poprosisz panią/pana X aby Wam pomógł. Pozostań przy rozmowie.

  1. Nie obiecuj dyskrecji.

Nigdy nie zgadzaj się na zachowanie tajemnicy gdy uczeń prosi o to przed rozmową – nie wiesz co chce Ci powiedzieć. Może będziesz musiał powiadomić dyrektora, rodziców czy być w kontakcie z innymi służbami np. policją. Wyjaśnij młodemu człowiekowi swoją sytuację, koniecznie powiedz, że jest dla ciebie ważny/ważna i zależy Ci na tym aby jemu/jej pomóc. Nie jesteś jednak specjalistą, możesz nie dać rady sam mu pomóc a także obowiązują Cię przepisy prawne. Zaznacz, że w razie potrzeby będziesz w kontakcie tylko z osobami niezbędnymi do pomocy i rozwiązania trudności. Nie będziesz rozmawiał z postronnymi osobami o sytuacji ucznia.

  1. Zadbaj o warunki rozmowy.

Czas. Miejsce. Uważność. Intymność.

  1. Nie poddawaj zamiarów ucznia w wątpliwość – to go może prowokować. 

Nastolatek może impulsywnie targnąć się na swoje życie kiedy poczuje się zraniony i zezłoszczony

  1. Szanuj uczucia ucznia.

Nastolatek z którym rozmawiasz nie umie sobie poradzić z emocjami, bardzo cierpi. Poddawanie w wątpliwość, bagatelizowanie jego stanu, próby radzenia sobie przez ironiczne komentarze (nawet w najlepszej wierze) mogą potęgować jego cierpienie i utwierdzać w przekonaniu że nikt go nie rozumie. 

  1. Słuchaj uważnie.

Skup się na tym co mówi uczeń. Pytaj krótko i mało. Daj mu/jej się wypowiedzieć – to może przynieść mu ulgę. Nie musisz od razu znać odpowiedzi i komentarzy. Pozostawaj w kontakcie.

  1. Bądź empatyczny.

Odzwierciedlaj odczucia ucznia, dawaj mu sygnały zrozumienia dla jego/jej słów, tego, że może się tak czuć jak mówi, tego, że słuchasz aktywnie i podążasz za nim. Nazywaj odczucia i emocje

  1. Nie poprawiaj „ na siłę” samopoczucia ucznia.
  1. Nie oceniaj. 
  1. Zachowaj cierpliwość. 
  1. Mów o swoich odczuciach 

„Jestem poruszona tym co mówisz”. Nie okazuj współczucia ani nie mów o zdenerwowaniu. Nie mów podobnych trudnościach innych znanych Ci osób ani o swoich. 

  1. Nie prowadź dyskusji. 

Nie argumentuj. Unikaj wywoływania poczucia winy mówiąc o rodzicach i bliskich którzy będą cierpieli. Zachęcaj do odwlekania w czasie decyzji „Zawsze zdążysz to zrobić”. Potwierdzaj, że rozumiesz sposób przeżywania przez nastolatka jego sytuacji ale zaznaczaj że Ty myślisz inaczej.  „Wiem że tak widzisz swoją sytuację, ale nie zgadzam się z Tobą, mam różne myśli w głowie i pomysły. Możemy szukać najlepszych rozwiązań i wrócić do tego”. 

  1. Bądź bezpośredni i otwarty.

Nie bój się używać słów „samobójstwo” czy „śmierć”. Jeśli nastolatek mówi w sposób zawoalowany możesz spytać „Czy chcesz mi powiedzieć, że myślisz o samobójstwie?”. 

  1. Pozwól na ciszę. 

Nie przerywaj cieszy od razu gdy się pojawia w rozmowie. Nie bój się ciszy – daje ona możliwość refleksji dla ciebie i ucznia.

  1. Poinformuj ucznia o swoich zamiarach.

Porozmawiaj o tym jakie działania podejmiesz w sprawie ucznia – nie zaskakuj go, rozmawiaj z nim poważnie otwarcie, także o jego obawach w związku z działaniami. Zapewniaj o swoim wsparciu i obecności. W podejmowanych działaniach staraj się chronić ucznia. 

  1. Bądź uczciwy szczery.

Nie składaj obietnic, których nie możesz dotrzymać, albo których realizacja Cię przerośnie. 

  1. Nie stosuj konfrontacji.

Jeśli decyzja ucznia jest związana z doznaną krzywdą od innych  (np. przemoc rówieśnicza, domowa, uzależnienia, wykorzystanie seksualne etc.) nie doprowadzaj do konfrontacji ze sprawcami. To się wyjaśni, a lęk przed represjami ze strony sprawców może przyśpieszyć decyzję o samobójstwie

Uruchom procedurę postępowania w sytuacjach kryzysowych i zawiadom rodziców. 

Zadbaj, aby uczeń nie pozostał sam. Nie pozwól mu samemu opuścić szkoły.

W przypadku dokonania samobójstwa przez ucznia szkoły

Dokonane przez dziecko, nastolatka samobójstwo jest źródłem cierpienia, bólu i żalu dla jego rodziców. Mogą przeżywać poczucie winy, mieć poczucie braku kompetencji rodzicielskich, mieć objawy depresyjne, obawiać się oceny i oskarżeń. 

25% rodzin rozpada się w okresie o roku do czterech latach od samobójczej śmierci dziecka. Pokazuje to siłę cierpienia i trudności z uporaniem się z takim dramatycznym doświadczeniem.

Jednak w takiej sytuacji cierpią także przyjaciele, koledzy, znajomi oraz personel szkolny. Potrzebują oni w tym okresie dużo troski i uwagi. 

Takie tragiczne doświadczenie powinno być przedmiotem rozmów w klasie, jak i indywidualnie. 

Rozmowa daje szansę na podzielenie się swoimi niepokojami, poczuciem winy, żalem i smutkiem. 

Jak rozmawiać:

  • podczas takich rozmów nie należy dopuszczać do idealizacji  osoby oraz pochwały tego typu zachowań;
  • rozmowa musi uwzględniać szerszy kontekst – zdrowia psychicznego, bez potępiania ale z uwzględnieniem pokazywania pozytywnych wartości życia i wzorów zachowań;
  • nie należy organizować na terenie szkoły apeli, czy spotkań wspominkowych; 
  • niezbędne jest monitorowanie stanu psychicznego uczniów ( zespół stresu pourazowego);
  • udzielać uczniom informacji o miejscach, w których mogą uzyskać wsparcie i pomoc

Uwzględnianie tych wskazówek może zmniejszyć ryzyko naśladownictwa. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.